Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce możesz określić tutaj.

Dr n.med. Adam Jamroż
specjalista chirurgii ogólnej i onkologicznej

Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy | Proktosonomed Lublin

Zachęcamy do korzystania z rejestracji internetowej ,,Umów się"

Rejestracja telefoniczna

Telefon


Ośrodek nieczynny do 31.01.2018 r.

     

Adres:

Adres20-632 Lublin
ul. Jana Sawy1A/54B

 Adres e-mail:

rejestracja@proktosonomed.lublin.pl
kontakt@proktosonomed.lublin.pl


Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy


Kodeks walki z rakiem
Program Prewencji Pierwotnej w ramach Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych
www.kodekswalkizrakiem.pl

Zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN
Zalecenia dotyczące badań przesiewowych stosowanych w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy

Pomimo znacznego zmniejszenia liczby zachorowań na raka szyjki macicy i śmiertelności związanej z tym nowotworem szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych w 2006 roku 9719 kobiet zachoruje na tę chorobę, a 3700 z tego powodu umrze. (W Polsce rak szyjki macicy występuje częściej niż w USA; w 2003 roku na ten nowotwór zachorowało 3439, a zmarło 1825 kobiet - przyp. tłum.) Amerykańska organizacja National Comprehensive Cancer Network (NCCN) opracowała zalecenia dotyczące badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy stosowanych w celu wczesnego wykrycia tego nowotworu.

Co każda kobieta powinna wiedzieć?

Podstawą badań przesiewowych jest badanie cytologiczne metodą Papanicolaou. Należy je wprowadzić 3 lata po rozpoczęciu przez kobietę współżycia płciowego (tj. stosunków dopochwowych) albo nie później niż w 21. roku życia. Badanie należy powtarzać co rok (metoda konwencjonalna) lub co dwa lata (w przypadku stosowania cytologii jednowarstwowej). U kobiet w wieku >=30. roku życia bez upośledzonej odporności (np. zakażenia HIV), u których w trzech kolejnych corocznych badaniach cytologicznych nie stwierdzono nieprawidłowości, dalsze badania cytologiczne można wykonywać co 2-3 lata. W 2003 roku FDA (Food and Drug Administration - Amerykański Urząd ds. Żywności i Leków) zaakceptował łączne stosowanie badania DNA HPV (ludzki wirus brodawczaka) i badania cytologicznego jako metody postępowania przesiewowego w celu wykrycia raka szyjki macicy u kobiet w wieku >=30 lat. Badania przesiewowe, czyli badanie cytologiczne oraz badanie DNA HPV należy wykonywać raz na trzy lata.

Kiedy rozpocząć wykonywanie badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy?

  • Badania należy wprowadzić 3 lata po rozpoczęciu współżycia płciowego (tj. stosunków dopochwowych).
  • Badania przesiewowe u kobiety należy wprowadzić nie później niż w wieku 21 lat.
  • U nastolatek, u których nie ma potrzeby wykonywania badań cytologicznych, należy zadbać o odpowiednią profilaktykę (ocena ryzyka zachorowania, antykoncepcja i poradnictwo prewencyjne, poradnictwo dotyczące badań przesiewowych oraz edukacja dotycząca chorób przenoszonych drogą płciową).
  • Opieki ginekologicznej nad kobietą nie należy rozpoczynać od badań przesiewowych.


Jak często należy ponawiać badania przesiewowe?

  • Po wykonaniu pierwszego badania przesiewowego kolejne należy przeprowadzać co roku (konwencjonalna metoda cytologicznej oceny wymazu z szyjki macicy) lub co dwa lata (cytologia jednowarstwowa). U kobiet w wieku >=30 lat bez upośledzonej odporności, zakażenia HIV lub wewnątrzmacicznej ekspozycji na dietylostilbesterol, u których w trzech kolejnych corocznych badaniach cytologicznych nie stwierdzono nieprawidłowości, dalsze badania cytologiczne można wykonywać co 2-3 lata. U kobiet >=30. roku życia dopuszcza się obecnie wykonywanie oznaczenia DNA HPV jako badania przesiewowego w kierunku raka szyjki macicy; u kobiet >=30. roku życia należy rozważyć łączne stosowanie badania cytologicznego (cytologia konwencjonalna lub jednowarstwowa) i badania DNA HPV raz na 3 lata. Jest to metoda alternatywna dla stosowania wyłącznie badania cytologicznego.
  • Badań cytologicznych w połączeniu z badaniem DNA HPV nie należy wykonywać częściej niż co 3 lata.
  • Kobiety należy informować o możliwości zakażenia HPV i jego następstwach.


Kiedy zaprzestać wykonywania badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy?

  • Kobietom w wieku >=70 lat z niezmienioną szyjką macicy, u których w okresie 10 lat przed osiągnięciem 70. roku życia co najmniej trzy kolejne, dobrze udokumentowane, wykonane prawidłowo badania cytologiczne nie miały odchyleń od normy, można zaproponować przerwanie kolejnych badań przesiewowych. Decyzję powinny podjąć zainteresowane kobiety po przedyskutowaniu z nimi potencjalnych korzyści, szkód oraz ograniczeń badań przesiewowych.
  • Nie zaleca się przerywania wykonywania badań przesiewowych: u kobiet, u których nie wykonywano ich uprzednio, nie są dostępne wyniki ich wcześniejszych badań przesiewowych oraz u których możliwość poddawania się wcześniejszym badaniom przesiewowym jest mało prawdopodobna.
  • Nie zaleca się przerywania badań przesiewowych u kobiet z rakiem szyjki macicy w wywiadzie, u których doszło do wewnątrzmacicznej ekspozycji na dietylostilbesterol lub stwierdza się upośledzenie odporności (także zarażonych HIV). U takich kobiet badania przesiewowe należy kontynuować tak długo, jak długo ogólny stan zdrowia uczestniczących w nich kobiet jest dobry i nie występują u nich choroby zagrażające życiu.
  • Obecnie nie zaleca się przerywania wykonywania badań przesiewowych u kobiet, u których wynik badania na obecność DNA HPV był dodatni.
  • Kobiety chore na poważne choroby mogą zrezygnować z badań przesiewowych.


Jakie postępowanie zaleca się kobietom, którym usunięto macicę?

  • Za pomocą badania fizykalnego oraz na podstawie wyników badania histopatologicznego (jeśli jest to tylko możliwe) należy potwierdzić, że szyjkę macicy usunięto doszczętnie. Nie zaleca się stosowania badań przesiewowych (badanie cytologiczne wymazu z pochwy) u kobiet po całkowitym usunięciu macicy (z usunięciem szyjki macicy).
  • U kobiet, u których wykonano zabieg częściowego usunięcia macicy, badania przesiewowe należy kontynuować według standardowych zaleceń.
  • Chore, u których w wywiadzie stwierdza się CIN 2-3 lub u których nie jest możliwe potwierdzenie CIN 2-3 przed usunięciem macicy albo stanowi ono wskazanie do usunięcia macicy, należy poddawać badaniom przesiewowym do uzyskania co najmniej trzech kolejnych, wykonanych prawidłowo badań cytologicznych z wynikiem bez odchyleń od normy oraz braku nieprawidłowości w badaniach cytologicznych w ciągu ostatnich 10 lat.
  • U kobiet, u których stwierdzono wewnątrzmaciczną ekspozycję na dietylostilbesterol i raka szyjki w wywiadzie macicy należy kontynuować badania przesiewowe po usunięciu macicy tak długo, jak długo ogólny stan zdrowia uczestniczących w nich kobiet jest dobry i nie występują u nich choroby zagrażające życiu.

 Zalecenia

1. Badaniami profilaktycznymi polegającymi na corocznej kontroli cytologicznej powinny być objęte kobiety po ukończeniu 25 roku życia (najpóźniej w wieku 30 lat). W sytuacji wczesnego rozpoczęcia współżycia należy wykonać badanie cytologiczne nie później niż 3 lata po inicjacji seksualnej. Prawidłowe wyniki wymazów cytologicznych i brak czynników ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy pozwalają na prowadzenie badania przesiewowego co 3 lata.

2. Kontroli cytologicznej co 12 miesięcy wymagają kobiety:

  • zakażone HIV
  • przyjmujące leki immunosupresyjne
  • zakażone HPV-typem wysokiego ryzyka
  • leczone w przeszłości z powodu śródnabłonkowej neoplazji szyjki macicy (CIN 2, CIN 3) lub raka szyjki macicy


3. Badanie cytologiczne w okresie krótszym niż 12 miesięcy należy powtórzyć u kobiet, u których w poprzednich rozmazach cytologicznych nie stwierdzono obecności komórek pochodzących ze strefy przekształceń, endocervix lub też poprzednie rozmazy cytologiczne były mało czytelne z powodu domieszki śluzu, krwi lub obecności stanu zapalnego.

4. Dopuszcza się odstępstwa od corocznej kontroli cytologicznej w następujących grupach:

  • kobiety 30-letnie i starsze nie podlegające kryteriom wymienionym w pkt.2, które mają prawidłowe trzy kolejne wyniki rozmazu cytologicznego
  • kobiety po usunięciu macicy wraz z szyjką z powodu zmian niezłośliwych

 5. Zalecanym systemem klasyfikacji wymazów cytologicznych w Polsce jest system Bethesda. Należy zwrócić uwagę na modyfikację pierwotnej wersji klasyfikacji, ze szczególnym uwzględnieniem korekty z roku 2001.

6. W początkowym okresie realizacji programu profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce, w ramach etapu diagnostycznego dopuszcza się przejściowo możliwość oceny rozmazów cytologicznych łącznie w obu systemach klasyfikacji tj. TBS i PAP. Zalecenie to ma charakter edukacyjny i jest wprowadzone celem lepszego zrozumienia wyniku wymazu cytologicznego przez kobietę korzystającą z programu profilaktyki. Stopniowo należy dążyć do całkowitego odejścia od klasyfikacji Papanicolau na rzecz TBS.

7. Kobiety, u których nie znaleziono komórek strefy przekształceń w rozmazie cytologicznym i mają prawidłowy ostatni wynik cytologiczny bez ASC, AGC, LSIL, SIL, AGUS lub podejrzenia raka powinny być ponownie zbadane po upływie 12 miesięcy.


8. W diagnostyce cytologicznej zaleca się:

  • czytelne i jednoznaczne oznakowanie szkiełka podstawowego
  • dobre uwidocznienie szyjki macicy przed pobraniem rozmazu cytologicznego
  • pobranie rozmazu cytologicznego z szyjki macicy i kanału szyjki przed badaniem ginekologicznym i badaniem ultrasonograficznym wykonywanym sondą dopochwową
  • jeżeli zachodzi konieczność pobrania materiału na obecność choroby przenoszonej drogą płciową jako pierwszy należy wykonać rozmaz cytologiczny
  • pobieranie rozmazu cytologicznego przy użyciu szczoteczki oraz zwrócenie uwagi na staranne rozprowadzenie pobranego materiału na całej powierzchni szkiełka
    podstawowego. Korzystne jest oddzielenie materiału pochodzącego z kanału i tarczy szyki macicy. Należy zwrócić uwagę na dbałość w utrwalaniu i wybarwianiu całej powierzchni preparatu
  • utrwalenia pobranego rozmazu w odczynnikach opartych na alkoholu w ciągu do 6 sekund po pobraniu.

9. Zarówno konwencjonalna jak i płynna cytologia (liquid base cytology) są zalecane jako obowiązujące w przesiewowym badaniu cytologicznym. Do pobrania materiału z szyjki macicy należy użyć szczoteczki. Ma to szczególne znaczenie, jeśli stosujemy technikę płynnej cytologii (LBC). Zaletą techniki LBC są: zdecydowanie lepsza jakość uzyskanego preparatu (cienka warstwa komórek bez nakładania się, brak domieszki śluzu, krwi itp.), co może mieć wpływ na kwalifikacje do oceny oraz możliwość wykorzystania przechowywanego materiału komórkowego osadzonego w płynnym podłożu do dodatkowych badań diagnostycznych, np. detekcji materiału genetycznego, onkogennego typu HPV, która moŜe zostać wykonana po ocenie preparatu cytologicznego bez konieczności powtórnego wzywania kobiety.

10. W związku z faktem, że przetrwałe zakażenie wywołane wirusem brodawczaka ludzkiego typu onkogennego jest najistotniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju raka szyjki macicy, należy podkreślić, że zarówno badanie cytologiczne, jak i test na obecność onkogennego typu HPV są wzajemnie uzupełniającymi się elementami wieloetapowego programu profilaktyki raka szyjki macicy.

11. Uznana rola przetrwałego zakażenia onkogennym typem HPV dla rozwoju patologii szyjki macicy potwierdza słuszność i potrzebę tworzenia pracowni molekularnej diagnostyki zakażenia tym wirusem jako niezbędnego elementu realizacji algorytmu diagnostycznego w programie profilaktyki raka szyjki macicy

Immunoprofilaktyka - prewencja pierwotna

  • Podstawowym czynnikiem ryzyka rozwoju raka szyjki macicy jest przewlekłe zakażenie onkogennym typem wirusa brodawczaka ludzkiego. 
  • U prawie 100% chorych z płaskonabłonkowym rakiem szyjki macicy stwierdza się obecność DNA HPV typów onkogennych 
  • Do obdarzonych największym potencjałem onkogennym wirusów brodawczaka ludzkiego należy typ HPV 16 występujący w 50%-60% raków szyjki macicy i typ HPV 18 występujący w 10%-20% raków szyjki macicy
  • Skuteczna prewencja pierwotna jako element profilaktyki raka szyjki macicy powinna chronić populację kobiet przed zakażeniem i rozwojem przetrwałego zakażenia onkogennym typem wirusa brodawczaka ludzkiego
  • Dotychczasowe wyniki badań jednoznacznie wskazują na 100% skuteczność użycia szczepionki opartej o cząstki wirusopodobne VLP HPV 16 i 18 w skutecznym przeciwdziałaniu przed rozwojem przewlekłego zakażenia wywołanego przez HPV 16 i 18, a w konsekwencji powstaniem na bazie zakażenia wirusowego śródnabłonkowej neoplazji szyjki macicy
  • Według dostępnych danych szczepionka przeciwwirusowa oparta na VLP HPV 16 i 18 jest całkowicie bezpieczna z punktu widzenia standardów wakcynologicznych i charakteryzuje się bardzo wysoką skutecznością przy jednoczesnym braku poważnych działań ubocznych.
  • Populacyjnym szczepieniom profilaktycznym powinny być poddane dziewczęta miedzy 12 a 15 rokiem życia
  • Wprowadzenie do programu profilaktyki prewencji pierwotnej opartej o masowe szczepienia przeciwwirusowe nie stanowią podstawy do zmian opisanych powyżej zasad prowadzenia skriningu cytologicznego raka szyjki macicy i nie zwalniają kobiet zaszczepionych od obowiązku korzystania z oferty bezpłatnych, wykonywanych co trzy lata badań cytologicznych.

Prezes
Zarządu Głównego
Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego
prof.dr hab. n.med. Marek Spaczyński